"Хууль сахиулахуйн удирдлага" сэтгүүл нь хууль сахиулах байгууллагуудын үйл ажиллагааг дэмжих, эрдэмтэн судлаачид болон практик ажилтнуудын мэдлэг, туршлагыг хуваалцахад зориулагдсан мэргэжлийн сэтгүүл юм. Энэхүү сэтгүүл нь хууль сахиулахуйн салбарын онол, практик, бодлого төлөвлөлт, шинэ хандлага, тулгарч буй асуудлуудыг гүнзгийрүүлэн судалж, нийтэд хүргэх зорилготой. Гол зорилго, чиглэл: - Хууль сахиулахуйн салбарт тулгарч буй сорилтуудыг онол, практикийн хувьд дүн шинжилгээ хийх. - Эрдэмтэн судлаачдын шинэлэг судалгааны үр дүнг түгээн дэлгэрүүлэх. - Хууль сахиулахуйн удирдлага, зохион байгуулалтын шилдэг арга барил, инновацийг танилцуулах. - Хууль сахиулах байгууллагуудын хамтын ажиллагааг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн бодлогын зөвлөмж гаргах.
УЛААНБААТАР ХОТЫН ШУУРХАЙ УДИРДЛАГА, ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ТӨВ ОНӨТҮГ-Т ISO9001:2015 СТАНДАРТЫГ НЭВТРҮҮЛЭХ НЬ
Энэхүү судалгааны ажил нь Улаанбаатар хотын Шуурхай удирдлага, зохицуулалтын төв (ШУЗТ)-д ISO 9001:2015 чанарын менежментийн тогтолцоог нэвтрүүлэх бодит хэрэгцээ, нөхцөл боломж, саад бэрхшээлүүдийг илрүүлж, үр нөлөө бүхий санал, шийдлийг дэвшүүлэх зорилготой юм. Судалгаанд чанарын удирдлагын онолын үндэс, олон улсын болон дотоодын хэрэгжилтийн туршлага, ШУЗТ-ийн бүтэц, эрх зүйн орчин, техник технологийн нөхцөл байдал, иргэдийн үнэлгээ зэрэг олон талт үзүүлэлтийг шинжилсэн. Олон улсын туршлагын хүрээнд Малайз, Япон, Сингапур, Эстони зэрэг орны төрийн байгууллагад ISO 9001:2015 стандартыг нэвтрүүлсэн байдал, үр нөлөө, бодлогын дэмжлэг, хэрэглэгчийн оролцооны хүчин зүйлийг харьцуулан судалсан болно. Судалгааны дүнд ШУЗТ нь энэхүү стандартыг хэрэгжүүлэх суурь нөхцөлтэй боловч эрх зүйн болон дотоод процессын хувьд тодорхой шинэчлэл, чадавхжуулалт шаардлагатайг тодорхойлсон.
Copyright (c) 2025 Хууль сахиулахуйн удирдлага https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
ЭДИЙН ЗАСГИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ БА ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН САЛБАРЫН ХООРОНДЫН ХАМААРАЛ
Манай судалгааны гол зорилго нь тогтвортой орлого, нөөцийн менежментийг хангах замаар эдийн засгийн аюулгүй байдал нь хөдөө аж ахуйн аж ахуйн нэгжүүдийн өрсөлдөх чадварыг хэрхэн нэмэгдүүлж, улмаар салбарын эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг дэмжихэд оршино. Эдийн засгийн аюулгүй байдал нь бизнесийг эрсдэлээс хамгаалах, нэр хүндийг нэмэгдүүлэх, инновацыг дэмжих, санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах, тогтвортой үйл ажиллагааг дэмжих замаар хөдөө аж ахуйн хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Хөдөө аж ахуйн салбар нь зах зээлийн эрэлтийн хэлбэлзэл, үйл ажиллагааны зардал өсөх зэрэг сорилтуудтай тулгардаг бөгөөд энэ нь тэсвэрлэх чадварыг сайжруулахын тулд дэд бүтэц, технологи, хүний ​​капиталд стратегийн хөрөнгө оруулалт шаарддаг. Хөдөө аж ахуйн аж ахуйн нэгжүүд эдийн засгийн аюулгүй байдлыг чухалчилснаар өрсөлдөх чадвараа дээшлүүлж, хөдөө орон нутгийн эдийн засгийн тогтвортой байдал, өсөлтөд хувь нэмэр оруулах боломжтой
ХАРИЛЦАН АЖИЛЛАГААНЫ ОНОЛ, АРГА ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДЛУУД
Байлдааны ажиллагааны үр дүнг дээшлүүлэх хамгийн оновчтой хэлбэрийн нэг нь тактикийн түвшингээс эхлээд стратегийн түвшинг хүртэлх бүх л цэргийн хүчний харилцан ажиллагаа болоод байна
“НИЙТТЭЙ ТУСТАЙ АЖИЛ ХИЙЛГЭХ ЯЛЫН ХЭРЭГЖИЛТ, АНХААРАХ АСУУДАЛ”
Уг өгүүлэлд эрүүгийн хариуцлага болон хорихоос өөр төрлийн ялын төрлүүдийг хэрэглэх боломж, гадаад орнуудын хууль эрх зүйн зохицуулалт, хууль сахиулах үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөөлөл, тулгамдаж буй асуудлуудыг судлан үзэж, цаашид анхаарах чиглэлүүдийн талаар судлаачийн санал дүгнэлтийг дэвшүүлсэн болно.
ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН УДИРДЛАГА, СТРАТЕГИ
нийтэд тустай ажил хийлгэх ялын чиг хандлага
ГАМШГИЙН ЭРСДЭЛИЙГ БУУРУУЛАХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЧИГ ХАНДЛАГА
Гамшгаас хамгаалах арга хэмжээний салшгүй хэсэг болох эрсдэлийн удирдлагын чиг хандлага Монгол улсад болон олон улсад хэрхэн хувьсан өөрчлөгдөж буй талаар, эрсдэлийг бууруулах нь зөвхөн төрийн захиргааны болон онцгой байдлын байгууллагын үүрэг бус иргэд, олон нийтийн оролцоог нэмэгдүүлэх талаар олон улсын гамшгаас хамгаалах асуудал хариуцсан сайд нарын хурлаар шийдвэр гарган оролцсон улс орнууд дор бүрнээ хэрэгжүүлэх ажлын төлөвлөгөө боловсруулан ажиллаж байна.
гамшгийн эрсдэлийг бууруулах үйл ажиллагаа
МОНГОЛ УЛСЫН ДОТООД АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ТУЛГАМДАЖ БУЙ ЗАРИМ АСУУДАЛ
Улс орны дотоод хэрэг нь засаглал, эдийн засаг, нийгмийн эв нэгдлийн тулгуур суурийг бүрдүүлдэг. Улс орны дотоод асуудлуудыг зохицуулах арга барил, тухайлбал улс төрийн тогтвортой байдал, эдийн засгийн бодлого, нийгмийн халамж болон хууль сахиулах ажиллагаа зэрэг нь үндэсний аюулгүй байдалд гүнзгий нөлөөлдөг. Эдгээр хоорондоо нягт холбоотой хоёр салбарыг шинжлэх нь дотоод хандлага улс орны аюулгүй байдлыг хэрхэн бэхжүүлж эсвэл сулруулж болохыг илтгэдэг. Улс төрийн тогтвортой байдал Тогтвортой удирдлага нь үндэсний аюулгүй байдлын тулгуур юм. Улс төрийн тогтворгүй байдал, авлига нь хэт даврагч бүлэг, гэмт хэргийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Ардчилал ба дэг журмыг тэнцвэржүүлэх нь чухал. Эдийн засгийн тогтвортой байдал нь ажилгүйдэл, тэгш бус байдал нь нийгмийн эмх замбараагүй байдал, гэмт хэргийг нэмэгдүүлдэг. Ажлын байрыг дэмжих, хүртээмжтэй өсөлтөд чиглэсэн бодлого нь эдгээр эрсдэлийг багасгадаг. Шашны асуудал нь нийгмийг нэгтгэх чадавхтай ч улс төржвөл зөрчил үүсгэж болзошгүй. Шашны эрх чөлөөг хүндэтгэх, харилцан ойлголцлыг дэмжих нь эв нэгдлийг бэхжүүлдэг. Боловсрол нь эдийн засгийн өсөлт, шүүмжлэлт сэтгэлгээг хөгжүүлж, тогтвортой байдлыг хангадаг. Чанартай боловсрол нь нийгмийн эв нэгдлийг бэхжүүлдэг. Тархины шилжилт хөгжингүй орнуудад ашигтай ч бусад улсад эдийн засаг, нийгмийн хямрал үүсгэдэг. Орон нутгийн чадварыг хадгалж, хөгжүүлэх бодлого шаардлагатай. Эдгээр нь улс орны аюулгүй байдлыг хангах шууд бус хүчин зүйлүүд боловч урт хугацаанд онцгой чухал үүрэгтэй.
“ЦАГДААГИЙН СТРАТЕГИ” СУРГАЛТЫН ХӨТӨЛБӨРИЙН ХЭРЭГЦЭЭ ШААРДЛАГЫГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ.
Энэхүү нийтлэлээр цагдаагийн удирдах ажилтныг бэлтгэх хэрэгцээ шаардлагыг тодорхойлох, цагдаагийн байгууллагын хуулиар хүлээсэн чиг үүргийн мэргэжлийн удирдлагыг хэрэгжүүлэх чадвар бүхий удирдах ажилтныг бэлтгэх, “Цагдаагийн стратеги” сургалтын хөтөлбөрийг шинэчлэн боловсруулах үндсийг тодорхойлон гаргахыг зорилоо.
ХОРИХ БАЙГУУЛЛАГЫН АЛБА ХААГЧИЙН ИМИЖИЙГ БИЙ БОЛГОХ НЬ
Илтгэлд имижийг ойлгох, хөгжүүлэх онолын хандлагад дүн шинжилгээ хийсэн. Хорих байгууллагын алба хаагчийн эерэг имижийг бүрдүүлэхэд учирч байгаа бэрхшээлийн талаар дурдсан. Мөн ял эдлүүлэх байгууллагын алба хаагчийн эерэг имижийг бүрдүүлэх, бэхжүүлэхэд Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн албаны сургуулийн гүйцэтгэх үүргийн талаар судалсан.
ЗАМ ТЭЭВРИЙН ОСЛЫГ БУУРУУЛАХАД ЧИГЛЭСЭН ЗАРИМ УЛСЫН ТУРШЛАГА
Монгол Улсын авто замын сүлжээний нийт урт 111,916.7 км байдаг бөгөөд үүнээс олон улс, улсын чанартай 14,921.3 км авто зам, орон нутгийн чанартай 96,040 км авто зам, тусгай зориулалтын 955.8 км авто зам байна. 2023 онд 21 аймаг, 104 сум хатуу хучилттай авто замаар нийслэлтэй холбогдсон. ОХУ, БНХАУ-тай хиллэдэг 7 боомт хатуу хучилттай авто замаар холбогдсон байна. Автозамын сүлжээ хөгжиж байгаа өнөөгийн үед зам, зам орчны нөхцөл байдлаас шалтгаалан гарсан зам тээврийн осол хэрэг, замын хөдөлгөөний аюулгүй байдалд хэрхэн нөлөөлж буйг статистик тоо баримтаас судлан авч үзвэл манай улсад 2020-2024 оны сүүлийн 5 жилийн байдлаар 118908 зам тээврийн осол бүртгэгдсэний 0.5% нь зам замын нөхцөл байдлаас шалтгаалан гарсан гэж үзсэн байна. Гэтэл авто замын сүлжээ өндөр хөгжсөн Их Британи, Франц зэрэг орнуудад замын нөхцлөөс шалтгаалж гарсан зам тээврийн осол, хэрэг нь бүх осол хэргийн 28-30%-ийг, Оросын холбооны улсад 3 осол тутмын нэг нь зам орчин муу байснаас шалтгаалан гарсан гэж үзэж зам тээврийн осол, хэргийн хохиролыг тухайн зам хариуцдаг аж ахуйн нэгж байгууллагаар бүрэн хариуцуулдаг байна. Иймээс энэ чиглэлийн үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага, аж ахуйн нэгжийн хариуцлага маш өндөр байдаг байна. Энэхүү судалгаагаар Монгол Улсын автозамын нөхцөл байдлыг АНУ-ын хөдөө орон нутгийн автозамтай харицуулан судалж тус улсын авто замд гарсан зам тээврийн ослыг 46 хувиар бууруулж чадсан туршлагыг өөрийн орны хөрсөн дээр буулгах зорилгийг дэвшүүлэв. Ингэснээр манай улсын хөдөө орон нутгийн эсрэг хөдөлгөөнтэй 2 эгнээтэй автозамд мөргөлдөх, онхолдох хэлбэрээр гарч байгаа зам тээврийн ослыг 46 хүртэлх хувиар бууруулах боломжтой байгааг харуулахыг зорилоо.
ГАЛ ТҮЙМЭР УНТРААХ, АВРАХ АНГИЙН БАЙРШЛЫН ТӨЛӨВЛӨЛТӨД ХИЙСЭН ШИНЖИЛГЭЭ
Гал түймэртэй тэмцэх нэгж нь объектын болон ой, хээрийн гал түймэртэй тэмцэх үйл ажиллагааг гал түймэр унтраах дүрмийн хүрээнд зохион байгуулна. Гал түймэртэй тэмцэх нэгж нь дараах төрөлтэй байна: - Гал түймэр унтраах аврах анги; - Гал түймэртэй тэмцэх гэрээт анги; - Гал түймэртэй тэмцэх хэсэг; - Гал түймэртэй тэмцэх сайн дурын хэсэг. Гал түймэр унтраах аврах ангийг улсын төсвөөс, гал түймэртэй тэмцэх гэрээт ангийг иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагатай байгуулсан гэрээний үндсэн дээр улсын төсвөөс, гал түймэртэй тэмцэх хэсгийг тухайн иргэн, байгууллага, гал түймэртэй тэмцэх сайн дурын хэсгийг тухайн орон нутгийн төсвөөс тус тус санхүүжүүлнэ. 1922 оноос хойш МУ-ын ЗГ-ын тогтоолоор одоог хүртэл нийтдээ 70 гаруй гал түймэр унтраах, аврах анги үйл ажиллагаагаа явуулж цаашдаа ч нэмэгдэх хандлагатай байна. МУ-ын хэмжээнд тохиолдож байгаа гамшиг ослын тоо үзүүлэлтээс хархад 80 гаруй хувь нь гал түймрийн аюулт үзэгдэл эзлэж байна. Дээрх сэдвийн хүрээнд тоон ба чанар, swot шинжилгээ судалгааны арга ашиглан гамшгаас хамгаалах тухай хууль, галын аюулгүй байдлын тухай хууль тогтоомж, дүрэм, журам, стандартууд болон бодлогын баримт бичигтэй уяалдуулан гал түймэр унтраах, аврах ангийн байршлын төлөвлөлтийн онол арга зүйн асуудлуудыг судалж, өнөөгийн байдалд шинжилгээ хийнэ үзэхэд энэ сэдвийг цаашид дэлгэрүүлэн судлах зайлшгүй шаардлага гарч байна.
Төрийн цэргийн байгууллагууд, тусгай болон хууль сахиулах чиг үүрэг бүхий байгууллагуудад үндэсний аюулгүй байдлыг хангахад шаардлагатай цэрэг техникийн дэмжлэг үзүүлэх, үйл ажиллагааны тасалдалыг арилгах зорилгоор цэрэг иргэний харилцаан дээр тулгуурласан цэрэг аж үйлдвэрийн цогцолборын үйл ажиллагаа болон гадаад улсуудтай хийх цэрэг техникийн хамтын ажиллагааr өргөжүүлэн тэлж, улмаар цэрэг техникийн салбарт экспорт, импортын зохистой харьцааг хангах боломжийг бүрдүүлэх.
МЭРГЭН БУУДАГЧИЙН ГАРАЛ ҮҮСЭЛ НЬ ОНЦЛОГ ШИНЖ ЧАНАР
Эртний дайны үеэс улбаатай мэргэн буудах урлаг олон зууны турш улам төгөлдөржсөн. Мэргэн буудагч гэдэг нь далд байрлалаас бай руу довтлоход мэргэшсэн, ихэвчлэн нарийн винтов ашиглаж, дайсны амин чухал хэсгүүдийг онилдог өндөр бэлтгэгдсэн мэргэн бууч гэж тодорхойлдог. Мэргэн буудагчийн ажил нь маш нарийн төвөгтэй бөгөөд бие бялдар, оюун ухаан, техникийн ур чадварыг хослуулсан байдаг. Энэхүү нийтлэл нь мэргэн буудагч хэрхэн ажилладаг талаар тайлбарласан дүн шинжилгээ хийх зорилготой бөгөөд тэдгээрийн арга, техникийн гол талуудыг тодруулж, лавлагаа, ишлэлээр баталгаажуулсан болно. Мэргэн буудагчийн ажлын үндсэн талуудын нэг бол нуугдмал, илрээгүй байх чадвар юм.
Монгол Улсын хүнсний аюулгүй байдлын бодлого, эрх зүйн орчин нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хоёрдугаар бүлгийн 16 дугаар зүйлийн 1 дэх заалт “амьд явах эрхтэй...”, “Эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах... эрхтэй” гэсэн суурь зарчим, Монгол Улсын нэгдэн орсон “Хүний эрхийн түгээмэл тунхаг”, Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Төрөөс хүнс, хөдөө аж ахуйн талаар баримтлах бодлого, Хүнсний тухай, Хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлыг хангах тухай хууль, Органик хүнсний тухай, Баяжуулсан хүнсний тухай, Нялх балчир хүүхдийн хүнсний тухай болон холбогдох бусад хууль, тогтоомж, дүрэм, журам, хүнсний чиглэлийн үйл ажиллагаа, салбарын харилцааг зохицуулж буй эрх зүйн актуудаас бүрдэж байна. Тус өгүүллээр хүний аюулгүй байдлын анхдагч нөхцөл болох хуурамч хүнсний бүтээгдэхүүний тухай ойлголт болон, залилан мэхэлж хуурамч хүнсний бүтээгдэхүүнийг хүнсний сүлжээнд нэвтрүүлэх үйлдлийн эрх зүйн зохицуулалт болон хуурамч хүнсний бүтээгдэхүүнийг олж илрүүлэх, таслан зогсоох боломжийн талаар судаллаа.
Монгол Улс дахь хүүхдийн эрх, аюулгүй байдал болоод цаашид авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар тус өгүүллээр хөндөхийг зорилоо. Улс орон болгон хүүхэд хамгааллын бодлогодоо онцгой анхаарч хүүхдийг хүчирхийлэл, дарамт, мөлжлөг, үл хайхрах байдалд өртөх эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, хамгаалах эрх зүйн үндэс, менежментийг боловсронгуй болгоход онцгой анхаардаг байна. Мөн хүүхдийн эрхийг зөрчигчдөд хүлээлгэх хариуцлагыг чангатгасан, эрх нь зөрчигдсөн хүүхдэд шаардлагатай үйлчилгээ үзүүлэх арга, зохицуулалт, мөн цаашлаад хүүхдийн эсрэг гэмт явдлыг хэрхэн бууруулах ба хариуцлагын тогтолцоог нарийвчлан тодорхойлохыг зорисон байдаг. Манай улсын хувьд Хүүхдийн эрхийн тухай (2016), Хүүхэд хамгааллын тухай (2016), Гэр бүлийн тухай (1999), Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай (2016) хуулиудаар хүүхдийн эрхийн талаар болоод хүүхдийг эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийн талаар нарийвчлан зохицуулахыг зорисон. Гэвч нийгмийн хөгжил, дижитал шилжилт, хэт төвлөрөл, орчны бохирдол, хууль тогтоомжийн зарим оновчгүй байдал, ажилгүйдэл, ядуурал, гэр бүл салалт зэрэг олон шалтгаанаас хамаарч хүүхдэд аюул занал учирсаар байна. Үүнийг хэрхэн улс үндэстний онцлог, нийгэм болон технологийн хөгжлийн түвшнийг харгалзан боловсронгүй өгөөжтэй шийдэх зарим боломжуудыг авч үзлээ.
ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫГБОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ
Манай улс нь хилийн аюулгүй байдлаа хангах гадаад эрх зүйн орчныг НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болж хилийн аюулгүй байдлыг хангахтай холбогдсон гэрээ, коневцид нэгдэн орсоноор, Монгол Улс, ОХУ-ын хооронд, Монгол Улс, БНХАУ-ын хооронд байгуулсан Хилийн дэглэмийн гэрээг УИХ-аар соёрхон баталсанаар хэрэгжүүлж байна. Харин дотоод Хилийн аюулгүй байдлыг хангах эрх зүйн орчныг “Үндсэн хууль”, “Монгол Улсын хилийн тухай хууль”, “Монгол Улсын төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлого”, “Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал”, “Хил хамгаалалтын дүрэм”-ийг тус тус хэргэжүүлж байна. Түүнчлэн өнөөдрийн байдлаар хилийн дэглэмийн болон хилээр зорчигч, ачаа тээш, тээврийн хэрэгслийг харилцан нэвтрүүлэх, зорчих нөхцөл, боомтын асуудлаарх 50 гаруй Монгол Улсын Олон улсын гэрээ үйлчилж байна. Хилийн аюулгүй байдлын талаар Монгол Улсын хилийн тухай хуульд хуульчилсан нь төрөөс хилийн талаар баримтлах бодлогыг хэрэгжүүлэх субъектуудыг тодорхой болгож, төрийн бусад байгууллагуудын бүрэн эрхийг хуваарилахад шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэх, тэдний хүчийг нэгтгэж хилийн аюулгүй байдлыг хангахад нэн чухал эрх зүйн үндэслэл болсон. Улсын хилийн аюулгүй байдлыг хангах тогтолцоог бүрдүүлэх явцад буй болсон өнөөгийн байдал, өөрчлөлтүүдтэй холбон авч үзэх нь зүйтэй гэж үзнэ. Нийгмийн хурдацтай хөгжлийг дагаад хилийн орон зайд өрнөж буй харилцааны бүх асуудлыг хуульчласан эрх зүйн баримт бичгээр шийдэх шаардлага зүй ёсоор урган гарч ирж байна. Өнөөдөр мөрдөгдөж байгаа эрх зүйн актуудад бага боловч дүн шинжилгээ хийж үзэхэд тулгуур ойлголтуудыг нэг мөр болгох, хилийн аюулгүй байдлын үндэслэлийг гаргах, Ерөнхийлөгч болон Засгийн газраас гаргаж буй баримт бичгүүдийг цэгцлэх, нэг мөр болгох, хуулийн заалтад нийцүүлэх асуудлууд байгаа нь харагдаж байна.
ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХАД ТУСГАЙ ТОМИЛГООТ БҮЛГИЙН ОРОЛЦОО, БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ АЖИЛЛАГАА
Орчин үед улс орнуудын үндэсний аюулгүй байдлыг хангах хүчин зүйлс улам бүр олон талт, нийлмэл шинжтэй болж, хил хамгаалалтын үүрэг, хариуцлага өргөжин тэлж байна. Хил нь улс орны бүрэн эрхт байдал, нутаг дэвсгэрийн халдашгүй байдлыг илтгэх гол элемент бөгөөд хилийн аюулгүй байдал алдагдах нь гадаад дотоод орчны тогтвортой байдалд шууд заналхийлж болох юм. Сүүлийн жилүүдэд хил дамнасан зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, хүн худалдаалах, хууль бус цагаачлал, зэвсэг, хар тамхины наймаа зэрэг хилийн орчинд гарч буй эрсдэлт хүчин зүйлс нэмэгдэж, тэдгээрт хурдан, шуурхай, мэргэжлийн хариу үйлдэл үзүүлэх шаардлага бий болсон. Энэхүү нөхцөл байдал нь тусгай зориулалтын, өндөр мэргэшсэн байлдааны чадавхтай нэгжийн – өөрөөр хэлбэл тусгай томилгоот бүлгийн (ТТБ) оролцоог нэмэгдүүлэх, тэдний тактик ажиллагааны зохион байгуулалт, бэлтгэл сургуулилтыг боловсронгуй болгох шаардлагыг тулгамдуулж байна. ТТБ нь хүнд нөхцөлд, богино хугацаанд шийдвэртэй, шуурхай ажиллагаа явуулах чадвараараа хил хамгаалалтын нэгжүүд дотроос онцгой байр суурь эзэлдэг. Гэсэн хэдий ч тэдний үүргийн хэрэгжилт, үйл ажиллагааны уялдаа холбоо, техник хэрэгслийн хангалт, хууль эрх зүйн зохицуулалт зэрэг олон талт асуудлууд онол, практикийн түвшинд гүнзгийрүүлэн судлах шаардлагатай хэвээр байна. Иймд энэхүү өгүүлэл нь хилийн аюулгүй байдлыг хангах үйл хэрэгт тусгай томилгоот бүлгийн гүйцэтгэж буй үүргийн онцлог, тэдгээрийн үйл ажиллагааг хэрхэн боловсронгуй болгож болох талаар онолын болон практик үндэслэл бүхий дүн шинжилгээ хийж, тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлж, шийдвэрлэх арга замыг дэвшүүлэх зорилготой юм.
ХИЛ ХАМГААЛАХ БАЙГУУЛЛАГЫН ЦЭРГИЙН ГЭРЭЭТ АЛБА ХААГЧДЫН СУРГАЛТЫГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ
Цэргийн гэрээт алба хаагчдын сургалтын чанар төдийлөн үр дүнд хүрэхгүй байгаагийн нэг гол шалтгаан нь сургалт зохион байгуулахад ноогдох цаг, орчин хангалтгүй, алба хаагчид мэргэшээгүй, энэ алба нь бахархах, бусдаас ялгарах гоц зүйлгүй зэрэг нь албандаа сэтгэлээсээ хандахгүй урсгалаараа байдалтай явж байгаад байна
MAIN ISSUES OF LAW ENFORCEMENT EDUCATION ANDSWOT ANALYSIS
It has been a long time since Mongolia affirmed the goal of to create a humane, civil, and democratic society in our Constitution, and during this period, it has been making major changes and reforms in the fields of society, politics, economy, law enforcement, and security. Among them, the law enforcement sector, law enforcement activities, and the legal status of law enforcement officers have been formulated and developed by the laws of the sector, and at the same time, the issue of law enforcement education, which is an independent branch of the law enforcement system, has also become a very important topic for attention. In this research article, we have determined the current situation of law enforcement education, strengths, weaknesses, opportunities, and threats based on the opinions and interviews of industry experts and academics. An analysis of the law enforcement education environment was carried out using the "analytical hierarchy process", which is a method of summarizing the priority effect on the group results. Based on the evaluation matrix, the influence of each factor in the industry is expressed numerically, and the priority indicator is marked as PV (priority vector). The current and future situation was evaluated using the SWOT matrix using the priority vector of factor influence. Thus, as a result of carefully determining the external and internal factors and evaluating them with quantitative criteria, the proposal for determining the goals, objectives, and implementation strategies of the sector is reflected in the article.
ХИЛ ХАМГААЛАЛТАД ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНЫ АШИГЛАХ БОЛОМЖ
Хүмүүс бид 21 дүгээр зууныг хүн төрөлхтөний жинхэнэ эв найрамдлын зуун болно гэсэн өөдрөг үзлээр шинэ мянганыг угтсан билээ. 21 дүгээр зуун эхлээд эхний хэдэн жил өнгөрч байхад олон улсын стратегийн онолч, алдарт Колин Грей (Colin Gray) хэмээх англи профессор 21 дүгээр зууныг 20 дугаар зуунаас дутахгүй дайн, мөргөлдөөний эрин үе болно гэж таамагласан байдаг. Учир нь хямрал, зөрчлийн мөн чанарыг тодорхойлдог “улс төрийн холбоо хамаарал” өнгөрсөн зуунаас 21 дүгээр зуунд огтхон ч өөрчлөгдөөгүй тул судлаачид энэ зууныг өнгөрсөн зуунаас дутахгүй хямрал, мөргөлдөөний эрин үе болно гэж тодорхойлсон. (Чүньгынь, 2023) Профессор К.Грэй “хүчирхэг гүрнүүд”-ийн дайн дэгдээх магадлал өнөөг хүртэл оршсоор байгаа төдийгүй аль хэдийн тийм нөхцөл байдал үүсэж байна гэж үзсэн. (Gray, 2005). Шинэ мянган гарснаас хойшхо дэлхий дахинд гарсан томоохон зэвсэгт мөргөлдөөн, тухайлбал АНУ-ын оролцоотой өрнөсөн Ирак, Ливи, Афганистан, ОХУ болоод бусад бүс нутгийн тоглогчдын оролцсон Сирийн дайн, мөн өнөөдөр ч үргэлжилж буй ОХУ- Украйны зэвсэгт мөргөлдөөн, Израйль-Хамасын хурц хямарлаас харвал хойшдоо ч улс гүрнүүдийн хоорондох хямрал мөргөлдөөн нь зугтах боломжгүй бодит зүйл гэдгийг илтгэж байна. Өнөөдөр дэлхийн том гүрнүүдийн стратегийн өрсөлдөөн зөвхөн цэрэг-стратегийн хүчин чадлын сорилт бус, илүү өргөн хүрээний гео-экономик, технологийн өрсөлдөөн, хиймэл оюуны нэвтрэлт, судлаач эрдэмтэд, инновац ба хиймэл дагуулын тооны асуудал зэрэг бүхий талбарт өрнөж байна. Улс орнуудын хувьд үндэсний аюулгүй байдлын асуудал, энх тайвнаар зэрэгцэн оршихын төлөөх тэмцэл 21 дүгээр зуунд тэргүүн зэргийн асуудал болсон. Үүн дээр бүс нутгийн хэмжээний эдийн засгийн доройтол, ядуурал, хямрал, мөргөлдөөн, эдгээрээс үүдсэн хяналтгүй цагаачлал, олон улсын гэмт хэрэг газар авсан. Энэ мэтчилэн маш олон хүчин зүйлүүд олон улсын түвшинд байраа хадгалсаар, улс орнуудын аюулгүй байдалдаа санаа зовох бэрхшээлтэй асуудал нь болсоор байна. Иймээс дэлхийн хөгжингүй орнууд цэрэг-батлан хамгаалах салбараа бэхжүүлэх, улсын хил хамгаалалтын аюулгүй байдлаа дээшлүүлэх зорилгоор тухайн салбарууддаа хиймэл оюун ухаан, мэдээллийн өндөр технологийг эрчимтэй нэвтрүүлж байна.
ШИНЭ СЭРГЭЛТИЙН БОДЛОГЫН ХҮРЭЭНД ХИЛИЙН БООМТЫН ХӨГЖЛИЙН ТӨЛӨВ
Монгол Улсын Засгийн газраас цар тахлын үеийн эдийн засгийг эрчимжүүлэх, эдийн засгийн тусгаар тогтнол, бие даасан байдлыг ханган бэхжүүлэх, “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлого хэрэгжих суурь нөхцөлийг бүрдүүлэх, хөгжлийн хязгаарлагч хүчин зүйлийг цаг алдалгүй шийдвэрлэх зорилгоор Монгол Улсын Их Хурлын 2021 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдрийн 106 дугаар тогтоолоор “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ыг баталсан. “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ыг хэрэгжүүлснээр урт хугацаанд эдийн засгийн өсөлт дунджаар 6 хувьд хадгалагдаж, нэг хүнд ногдох үндэсний орлого 2 дахин нэмэгдэж, ажиллах хүчний оролцооны түвшин 65 хувьд хүрнэ. Боомтын хүчин чадлыг 1 дахин нэмэгдүүлнэ. “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын хүрээнд төр-хувийн хэвшил, хөрөнгө оруулагчдын идэвхтэй түншлэлд тулгуурлан Монгол Улсын хөгжлийг хязгаарлаж буй зургаан багц асуудлыг шийдвэрлэх болсон. Үүнд, Боомтын сэргэлтийн талаар: “Боомтуудын хатуу, зөөлөн дэд бүтцийг хөгжүүлэн ачаа болон зорчигч нэвтрүүлэх хүчин чадлыг дээшлүүлж, экспортыг нэмэгдүүлнэ. Хилийн боомтуудыг төмөр зам болон хатуу хучилттай авто замаар үе шаттайгаар бүрэн холбон, тээвэр, логистикийн өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэн ачаа тээврийн урсгалыг сайжруулж, цаашид транзит улс болох суурь нөхцөлийг бүрдүүлнэ. Монгол Улсын агаарын зайн зохион байгуулалт, агаарын замын ашиглалтыг сайжруулан дамжин өнгөрөх агаарын хөлгийн тоог нэмэгдүүлж, агаарын тээврийн либералчлалыг үе шаттайгаар үргэлжлүүлэх замаар ачаа тээврийн зангилаа төвийг бий болгож, мөн аялал жуулчлалын салбарыг дэмжинэ. Монгол Улсын бүсчилсэн хөгжлийн үзэл баримтлалд тулгуурлан эдийн засгийн чөлөөт бүс, хуурай боомтуудыг үе шаттайгаар байгуулах замаар худалдааны эргэлтийг нэмэгдүүлнэ” гэж тодорхойлсон. Дээрх 4 зорилтыг хэрэгжүүлснээр гол боомтуудын нэвтрүүлэх хүчин чадал, зам харилцааны дэд бүтцийг нэн тэргүүнд хөгжүүлж, хилийн боомтуудыг олон улсын тээвэр болон дамжин өнгөрөх тээвэр, дотоодын тээвэр, бүтээгдэхүүнээр төрөлжсөн агуулахын хадгалалт, терминалын үйлчилгээ зэрэг нэг цогц логистикийн төв болгон бүтээн байгуулах, мөн хил орчмын тухайн бүс нутгийн эдийн засгийн өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлж, байгалийн онцлог нөхцөлд тохируулсан аялал жуулчлалын төвүүдийг нээн хөгжүүлэх болно.
АНУ-ЫН ТАРИФЫН ТАТВАР НЬ МОНГОЛ УЛСЫН ХИЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛД ХИЙСЭН СУДАЛГАА
Орчин үед дэлхийн улс орнуудын эдийн засаг, худалдаа, геополитикийн бодлого харилцан уялдаатай болж, томоохон гүрнүүдийн эдийн засгийн бодлого нь жижиг, хөгжиж буй орнуудад шууд болон шууд бусаар нөлөөлж байна. Ялангуяа АНУ болон БНХАУ-ын хоорондын худалдааны зөрчил, тарифийн бодлого нь Монгол Улсын гадаад худалдаа, хил орчмын тээвэр ложистик, эдийн засгийн аюулгүй байдалд тодорхой эрсдэл дагуулж эхэлжээ. Монгол Улсын хилийн аюулгүй байдал нь зөвхөн цэргийн хамгаалалтаар хязгаарлагдахгүй бөгөөд эдийн засгийн тогтвортой байдал, гадаад худалдааны урсгал, хөрөнгө оруулалтын найдвартай байдал, хил дамнасан харилцаа зэрэг олон хүчин зүйлтэй нягт уялдаатай байна. Тиймээс энэхүү судалгааны ажлаар АНУ болон БНХАУ-ын тарифийн бодлого, худалдааны зөрчил нь Монгол Улсын хилийн аюулгүй байдалд хэрхэн нөлөөлж буйг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр тодорхойлох зорилго тавьж байна. Судалгааны явцад "баримт бичгийн задлан шинжилгээний арга"-г ашиглан Монгол Улсын “Хилийн тухай хууль”, “Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал”, эдийн засгийн бодлогын баримт бичгүүд, статистик тайлангууд болон олон улсын тарифийн бодлоготой холбоотой гэрээ, хэлэлцээрүүдийг агуулгын түвшинд судалж, уялдаа холбоо, нөлөөллийн шинж чанарыг тодорхойлно. Ингэснээр хилийн аюулгүй байдлыг хангахад гадаад худалдааны эрсдэл, тарифийн бодлогын нөлөөг үнэлэх онолын ба практикийн үндэслэлийг бүрдүүлж, цаашид баримтлах бодлогын чиглэлийг тодорхойлоход хувь нэмэр оруулах юм.
ЦЭРГИЙН МЭРГЭЖЛИЙН СУРГАЛТ БЭЛТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ӨӨРЧЛӨЛТ ШИНЭЧЛЭЛИЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ
Цэргийн сургалтын тогтолцоо нь албан ба албан бус сургалтын нэгдэл бөгөөд цэргийн алба хаагчдын бие даан сурах, өөрийгөө хөгжүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлсэн сургалтын цогц үйл ажиллагаа юм.
МОНГОЛ УЛСТАЙ ИЖИЛ ТӨСТЭЙ НӨХЦӨЛ БҮХИЙ УЛС ОРНУУДЫН ХИЛ ХАМГААЛАЛТЫН ТОГТОЛЦОО, ОНЦЛОГ
Монгол Улстай газар нутаг, эдийн засгийн хувьд ижил төстэй нөхцөл бүхий улс орнуудын хил хамгаалалтын тогтолцоо, хил хамгаалалтын онцлог, хил хамгаалалтын арга тактикийн байдлыг өөрийн орны улсын хил хамгаалалтын нөхцөл байдалтай харьцуулан судлав.
"ЦЭРГИЙН АЛБА ХААГЧДЫН НАСАН ТУРШИЙН БОЛОВСРОЛ: МОНГОЛ УЛСЫН БОДЛОГО, ХЭРЭГЖИЛТ, ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГА"
Цэргийн алба хаагчдын насан туршийн боловсрол нь улсын аюулгүй байдал, эдийн засгийн тогтвортой байдал, нийгмийн хөгжилд чухал ач холбогдолтой. Монгол Улс цэргийн алба хаагчдын боловсролыг дэмжих хэд хэдэн хууль, заалт баталсан ч, насан туршийн боловсролын системтэй, цогц хөтөлбөрүүдийн хэрэгжилт хангалтгүй байна. Цэргийн алба хаагчдын мэргэжлийн ур чадварыг тасралтгүй хөгжүүлэх, иргэний амьдралд шилжихэд шаардлагатай ур чадвар эзэмшүүлэх чиглэлээр Монгол Улсын хууль, эрх зүйн орчинд тодорхой зохицуулалт байгаагүй юм. Олон улсын туршлагаас Европ, АНУ, Япон, Сингапур зэрэг улс орнууд цэргийн алба хаагчдын насан туршийн боловсролыг дэмжихэд төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаа чухал үүрэгтэй байгааг харуулжээ. Тэд цэргийн ур чадвар болон иргэний амьдралд шилжихэд шаардлагатай ур чадварыг эзэмшүүлэхэд олон талт хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлдэг. Монгол Улсад цэргийн алба хаагчдын насан туршийн боловсролын системийг өргөжүүлэх, цогц хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай бөгөөд энэ нь эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд чухал нөлөө үзүүлэх болно.
СУРГАЛТЫН ЗОРИЛГЫГ СУРАЛЦАГЧДАД ЗӨВ ОЙЛГУУЛАХЫН АЧ ХОЛБОГДОЛ
Сургалтын зорилгыг суралцагчдад зөв ойлгуулах нь хичээлийн үр дүнд шууд нөлөөлдөг. Зорилго нь хичээлийн агуулга, арга зүй, үнэлгээний логикийг уялдуулан тодорхойлдог бөгөөд суралцагчдын сурах хандлага, идэвх оролцоонд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Суралцагчдад зорилгыг ойлгуулаагүй тохиолдолд хичээл буруу ойлгогдож, үр дүнгүүд хумигдах эрсдэлтэй. Тухайлбал, шагайврын дасгал нь зөвхөн биеийн дасгал биш, харин буудлагын техник, төвлөрөл, байрлал тогтооход чухал ач холбогдолтой. Судалгааны үр дүнд, зорилгыг ойлгосон суралцагчдын анхаарал, төвлөрөл сайжирч, гүйцэтгэл нэмэгдсэн. Харин зорилгыг ойлгоогүй суралцагчид механик байдлаар дасгалыг гүйцэтгэж, үр дүн нь хязгаарлагдмал болсон.
ХИЛИЙН БООМТЫН ДЭД БҮТЭЦ, ТӨХӨӨРӨМЖЛӨЛИЙГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ
<a title="ХИЛИЙН БООМТЫН ДЭД БҮТЭЦ, ТӨХӨӨРӨМЖЛӨЛИЙГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ НЬ" href="https://journal.uia.gov.mn/index.php/lem/Орчин үеийн дэвшилтэт техник, технологи, тэр дундаа хүний биометрийн өгөгдөлд суурилсан системийг хил хамгаалалтад нэвтрүүлэх нь манай улсын үндэсний аюулгүй байдлыг хангах стратегийн чухал алхам юм. Эдгээр системүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд олон улсын туршлага, хууль эрх зүйн орчны уялдаа, хүний нөөцийн чадавхыг цогц байдлаар хөгжүүлэх шаардлагатай байна.">Орчин үеийн дэвшилтэт техник, технологи, тэр дундаа хүний биометрийн өгөгдөлд суурилсан системийг хил хамгаалалтад нэвтрүүлэх нь манай улсын үндэсний аюулгүй байдлыг хангах стратегийн чухал алхам юм. Эдгээр системүүдийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд олон улсын туршлага, хууль эрх зүйн орчны уялдаа, хүний нөөцийн чадавхыг цогц байдлаар хөгжүүлэх шаардлагатай байна.
Хилийн аюулгүй байдал, Хилийн хяналт, Хүний биометр өгөгдөл
ГАЗРЫН ТОСНЫ БҮТЭЭГДЭХҮҮНИЙ АГУУЛАХ БОЛОН ШАТАХУУН ТҮГЭЭХ СТАНЦЫН ГАЛ ТҮЙМРИЙН АЮУЛЫГ ҮНЭЛЭХ АРГА ЗҮЙ
Монгол Улсын хүн амын төвлөрөл болон эдийн засгийн өсөлтийг дагаад гал түймрийн тоо, хохирлын хэмжээ жил бүр өсөн нэмэгдсээр байгаа энэ цаг үед гарч болох эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх арга замыг судлан тодорхойлохыг зорилоо.
Copyright (c) 2024 Хууль сахиулахуйн удирдлага https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0
ЦЭРГИЙН УДИРДЛАГЫН БАЙГУУЛЛАГА БОЛОХ ШТАБЫН АЖИЛ
Байлдаанд ялалт байгуулахад түүнийг зөв зохион байгуулах нь чухал бөгөөд үүнд захирагч, штабын ажиллагаа ихээхэн үүрэгтэй байдаг. Иймд захирагч, штабт шийдвэр гаргах аргазүйг эзэмших, байлдааны ажиллагааг оновчтой төлөвлөх, дээд штаб болон зэргэлдээх анги, салбаруудтайгаа харилцан ажиллагааг зөв зохион байгуулах шаардлага тавигддаг.
ЦЭРГИЙГ ХҮМҮҮЖҮҮЛЭХ, СЭТГЭЛ ЗҮЙН ЗАРИМ АСУУДАЛ
Эх орон, үндэс угсаагаа тэргүүн зэрэгт тавьж, түүнийг хайрлах, хамгаалах ухамсар санаачилгатай монгол хүнийг үе шаттайгаар төлөвшүүлэн бэлтгэх нь төрөөс боловсролоор дамжуулан ард иргэдээ соён гэгээрүүлэх үйл явц хэмээн ойлгож, энэхүү үйл хэргийг "Батлан хамгаалах боловсрол" гэсэн нэгдмэл тогтолцоогоор дамжуулан хэрэгжүүлэх боломжтой гэж үзэн батлан хамгаалах боловсролын сургах зүй болон сэтгэл зүйн үндсийг сурган хүмүүжүүлэх ухаан, цэргийн удирдахуйн ухаан, сэтгэл судлалын ухааны уулзвар зааг дээр судлан тодорхойлсныг өгүүлэлд товчлон авч үзэв.