"Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэл судлал сэтгүүл нь 2012 онд анхны дугаараа гаргаж нийтийн хүртээл болгосноос хойш шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэл судлалын судалгааны голлох эх сурвалж болж тус сургуулийн болон шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэл судлалын салбарын үе үеийн эрдэмтэн, профессорууд, судлаачдын судалгаа, эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, хорих ял эдлүүлэх, баривчлах шийтгэл эдлүүлэх ажиллагаа, гэмт хэрэг үйлдсэн хүнд хэрэглэсэн албадлагын арга хэмжээг хэрэгжүүлэх, иргэний, захиргааны хэргийн талаарх шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаанд хийсэн дүн шинжилгээ зэргийг хэвлэн нийтэлдэг манай салбарын шинжлэх ухаан, практикт өөрийн өнгө аяс бүхий, хүлээн зөвшөөрөгдсөн сэтгүүл болон хөгжиж ирлээ.
Иргэний эрх зүйн хариуцлага нь хууль зүйн хариуцлагын нэг төрөл бөгөөд хууль зүйн хариуцлагын бүхий л шинжийг өөртөө агуулахын зэрэгцээ зохицуулах зүйл, зохицуулалтын аргын онцлог, иргэний эрх зүйн гүйцэтгэх чиг үүргээс хамаарч байдаг тул бусад эрх зүйгээс онцлог шинжтэй. Иргэний эрх зүйн хариуцлагын гол агуулга нь гэм буруутай талд эдийн засгийн нэмэгдэл үүрэг оногдуулдгаараа эд хөрөнгийн шинжтэй цээрлэл үзүүлэх арга хэмжээ байдаг. Тухайлбал зөрчил гаргасан субъект гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдлийнхээ төлөө өөртөө хохиролтой эдийн хариуцлага, хохирол, хүү, торгууль төлөх, олох ёстой ашгийг төлөх зэрэг нэмэгдэл албадлагын арга хэмжээг хүлээдэг тул иргэний эрх зүйг тодорхойлсон тодорхойлолт, эрх зүйн зохицуулалт, хэрэгжилтийн талаар онолыг судалж, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаанд үзүүлж буй нөлөөллийг тодорхойлохыг зорилоо
Copyright (c) 2026 Шийдвэр гүйцэтгэл судлал https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ЗАРИМ ОРНУУДЫН БАНК, БАНК БУС САНХҮҮГИЙН БАЙГУУЛЛАГААС ТӨЛБӨР ГАРГУУЛАХ ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭХ АЖИЛЛАГААНЫ ХАРЬЦУУЛСАН СУДЛАЛ
Зарим улс орнуудын банк, банк бус санхүүгийн байгууллагаас төлбөр гаргуулах шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны талаар туршлагыг харьцуулан судлахыг зорилоо
ХУУЛИЙН ЭТГЭЭДЭЭС ТӨЛБӨР ГАРГУУЛАХ АЖИЛЛАГААНЫ ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, ТУЛГАМДСАН АСУУДАЛ
Энэхүү илтгэлд хуулийн этгээдээс төлбөр гаргуулах шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны эрх зүйн зохицуулалтын асуудлыг авч үзэв. Хуулийн этгээдийн ойлголт, үндсэн шинж чанар, санхүүгийн тайлангийн төрлүүд болон санхүүгийн тайланг судалж, хөрөнгийн эх үүсвэр санхүүжүүлсэн талаарх компаний эзэд хэр хэмжээгээр хөрөнгө оруулалсан эсэх, мөн компани байгуулагдсанаас эхлээд хуримтлагдсан ашигтай эсэх, алдагдалтай ажиллаж байгаа болон ажилласан эсэх, ашигтай байвал ашгаа хэрхэн яаж зарцуулсан алдагдалтай ажилласан байвал алдагдлаа хэрхэн нөхсөн, хичнээн хэмжээний өр төлбөртэй байгаа өр төлбөрөө хэдий хугацаагаар төлөж барагдуулах боломж, чадвартай байгааг харах боломжтой. Өөрөөр хэлбэл төлбөрийн чадвар сайтай эсэхийг харах боломжтой бөгөөд хөрөнгө илрүүлэх арга зүйг товч тайлбарлав. Мөн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаанд тулгарч буй практик хүндрэл, шийдвэр гүйцэтгэгчдийн мэдлэг чадвар дээшлүүлэх шаардлагын талаар санал дэвшүүлэв
Copyright (c) 2025 Шийдвэр гүйцэтгэл судлал https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
ЗОРЧИХ ЭРХИЙГ ХЯЗГААРЛАХ ЯЛ ЭДЛҮҮЛЭХ АЖИЛЛАГААНД ТАВИХ ПРОКУРОРЫН ХЯНАЛТЫН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТАД ХИЙСЭН ЗАРИМ ШИНЖИЛГЭЭ
Зорчих эрхийг хязгаарлах ялын эрх зүйн зохицуулалтыг тусгасан хууль тогтоомж болон түүний хэрэгжилтэд хяналт тавих эрх зүйн үндэслэл болсон прокурорын хяналтын аргачилсан зааврыг харьцуулан судалж, тэдгээрийн нийцэл, уялдаа холбоо, цаашид анхаарах асуудлыг тодруулсан болно
ДОТООД ХЭРГИЙН ИХ СУРГУУЛИЙН СУРАЛЦАГЧ НАРЫН СЭТГЭЛ ХӨДЛӨЛИЙН ЧАДАМЖ БА ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ
Байгууллагын үйл ажиллагаа, хөгжил, соёлыг тодорхойлох үнэт зүйл нь алба хаагчид байдаг. Төрийн тусгай байгууллагад ажиллахаар бэлтгэгдэж буй суралцагч нарын сэтгэл хөдлөл, тэсвэр тэвчээр болон сэтгэл зүйд тулгамдаж буй асуудлыг судлан, тодорхойлох нь тухайн байгууллагын хүний нөөцийн бодлогод эерэгээр нөлөөлөх боломжтой. Учир нь төрийн тусгай чиг үүрэг бүхий байгууллагад ажиллахад шаардлагатай сэтгэл зүйг суралцагч байх үед нь төлөвшүүлснээр ажлын байранд тогтвор суурьшилтай ажиллах суурийг олгох юм. Мөн суралцагчдын сэтгэл хөдлөлийн түвшинг тодорхойлсноор сургалтын чанарт дүн шинжилгээ хийж, амжилттай суралцахад нөлөөлөх боломжтойг тодорхойлох юм. Энэхүү судалгаагаар Дотоод хэргийн их сургуулийн суралцагч нарын сэтгэл хөдлөлийн чадамжийг тодорхойлохоор зорисон. Судалгааны үр дүнд суралцагчдын сэтгэл хөдлөлийн түвшин нь тэдний суралцах идэвх, бүтээмж, танин мэдэхүйн хөгжилд хэрхэн нөлөөлж байгааг онолын болон практик үндэслэлээр тайлбарласан болно. Мөн сэтгэл хөдлөлийг зөв удирдах арга зам, сургалтын орчинд үүсэх сэтгэл зүйн нөлөөллийг бууруулах боломжийг судалж, практикт ашиглах зөвлөмжүүдийг дэвшүүлсэн болно.
ИРГЭНИЙ ХЭРГИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭХ АЖИЛЛАГААГ БҮТЭЦ, ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫН ХҮРЭЭНД ӨӨРЧЛӨХ БОЛОМЖ
Хуулийн хүчин төгөлдөр болсон шүүхийн шийдвэрийг сайн дураар биелүүлэхгүй байгаа хариуцагчийг үйлдэл нь шүүхийн шийдвэрийг албадан гүйцэтгэж, нэхэмжлэгчийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээх үндэслэл болдог. Шүүгчийн гаргасан албадан гүйцэтгэх захирамж, гүйцэтгэх хуудсыг нэхэмжлэгч Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагад хүргүүлж, хүсэлт гаргаснаар албадан гүйцэтгэх ажиллагаа эхэлж, шүүхийн шийдвэр биелэгдэх хүртэл үргэлжилдэг билээ. Иргэний хэргийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг сайжруулах арга замыг тасралтгүй эрэлхийлэх нь чухал байдаг. Энэхүү өгүүллээрээ дамжуулан уншигч та бүхэндээ иргэний хэргийн шийдвэр ажиллагааг бүтэц, нэгжийн хувьд өөрчлөх боломжийн талаар танилцуулна
ХОРИХ ЯЛ ШИЙТГЭГДСЭН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХҮҮХДИЙН ЭРХ БА ОЛОН УЛСЫН БАРИМТ БИЧГҮҮД
Энэхүү өгүүлэлд хүүхдийн эрхийн талаарх олон улсын эрх зүйн баримт бичгүүдийг тоймлон судалж, хүүхдийн эрхийн конвенц, Бангкокын дүрэм зэрэг олон улсын баримт бичигт хорих ял шийтгэгдсэн эмэгтэйчүүдийн хүүхдүүдийг тусгай хамгаалалтад хамруулах шаардлагыг хэрхэн тусгасан талаар шинжиллээ. Мөн Монгол Улсад эдгээр олон улсын гэрээ конвенцын биелэлт, хүүхэд хамгаалал ялангуяа эцэг, эх нь хорих ял шийтгэгдсэн хүүхдүүдийн эрх, хамгаалалтын асуудал холбогдох хууль эрх зүйн акт, бодлогод хэрхэн тусгалаа олж хэрэгжиж байгаа талаар судлан, эдгээр хүүхдүүдийг "эрсдэлт нөхцөлд байгаа хүүхэд" хэмээн ангилж, хамгааллын оновчтой бодлого, үйлчилгээний тогтолцоо бүрдүүлэх шаардлагатайг онцлон дүгнэлээ.
ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭХ БАЙГУУЛЛАГЫН ЗАЛУУ ОФИЦЕРУУДЫН НИЙГМИЙН БАТАЛГАА, ТҮҮНИЙГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ АРГА ЗАМ
Орчин цаг үед аливаа байгууллагын хүний нөөцийн менежмент болон хүний нөөцийн бодлого нь материаллаг хүчин зүйлсээс илүүтэйгээр хүн төвтэй бодлого баримталж, тэдгээрийг хөгжүүлэх, урамшуулах, дэвшүүлэх нь “менежментийн бодлого, үйл ажиллагаа”-ны гол үндсэн чиглэл нь болж байна. Төрийн болон хувийн хэвшил ялгаагүй байгууллагын хамгийн үнэт зүйлс болсон ажилтан, алба хаагчийн эдийн засаг, нийгмийн баталгааг хангах асуудал хурьцаар тавигдаж, шинжлэх ухааны бүхий л салбарт тэдгээрт тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх арга хэмжээг шат дараатай авсаар байна. Cудлаачийн зүгээс Монгол улсын төрийн цэргийн ууган байгууллагын нэг болох Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын ирээдүйн “залгамж, халаа” залуу офицеруудад тулгамдаж буй асуудал, нийгмийн баталгааг хангах асуудлыг судалгааны үндсэн дээр нээн илрүүлж, түүнийг зохих түвшинд дээшлүүлэх, шийдвэрлэх “арга, зам”-ыг эрэлхийлэхийг зорилоо.
ГЭР БҮЛИЙН ХАМТРАН ӨМЧЛӨЛИЙН ХӨРӨНГИЙН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТ, ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ
Гэр бүлийн хамтран өмчлөлийн хөрөнгийн эрх зүйн зохицуулалтад тулгамдаж буй асуудлыг шат дараатайгаар судлан дундын эд хөрөнгийг гэр бүл салалт болон төлбөрт хэрхэн гаргуулах талаар мэдлэгийг өөртөө бий болгохыг зорилоо.
ГЭР БҮЛИЙН ХҮЧИРХИЙЛЭЛ ҮЙЛДЭГЧИЙН ЗАН ҮЙЛ, ТӨӨРӨГДӨЛ
Судалгааны хүрээнд гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэгчийн зан үйл, төөрөгдлийн шалтгаан, нөхцөл байдалд анхаарч, гадаад улс орнуудад энэ төрлийн асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн туршлага, хэрэгжүүлж буй арга хэмжээг судалсан. Энэхүү сайн туршлагыг өөрийн улсад нэвтрүүлэх боломж, шийдлийг санал болгох зорилгоор харьцуулан судалж дүгнэлт, санал дэвшүүлсэн болно.
ТӨРӨӨС ИРГЭН, ХУУЛИЙН ЭТГЭЭДИЙН ХОХИРЛЫГ НӨХӨН ТӨЛСНИЙГ БУРУУТАЙ ЭТГЭЭДЭЭС НЭХЭМЖЛЭХ БОЛОМЖ
Төрийн албан хаагч албан үүргээ зөрчсөн гэм буруутай үйлдэл, эс үйлдэхүйн улмаас бусдад гэм хор учруулсан бол уг гэм хорыг түүний ажиллаж байгаа хуулийн этгээд буюу төр хариуцан арилгах, төр өөрт учирсан хохирлыг буцаан нэхэмжлэх талаар Монгол улсын Иргэний хууль, Захиргааны ерөнхий хуульд тусгайлан заасан байдаг. Төрийн захиргааны байгууллагыг төлөөлөх эрхтэй, шийдвэр гаргах эрх бүхий төрийн албан хаагчийн хууль бус шийдвэр, захиргааны байгууллагын хууль бус үйл ажиллагаанаас болж хүн, хуулийн этгээдийн эрх зөрчигддөг. Эрх ашиг нь зөрчигдсөн хүн, хуулийн этгээдийн эцсийн найдвар, шударга ёсыг зөвхөн шүүх тогтоож өгдөг. Захиргааны хэргийн шүүхээс шударга ёсыг тогтоож, хүн, хуулийн этгээдийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээхтэй холбоотой шийдвэр гарч хуулийн хүчин төгөлдөр болсон ч шүүхийн шийдвэрийг сайн дураар биелүүлэхгүй бол албадан гүйцэтгэж, шүүхийн шийдвэрийн биелэлтийг хангадаг. Төрд ажиллах хугацаандаа төрийг өрөнд оруулж байгаа гэм буруутай этгээдийн өмнөөс төрийн байгууллага төсвийн мөнгөөр иргэн, хуулийн этгээдийн хохирлыг барагдуулж байгаа боловч төр эргээд гэм буруутай этгээдээс мөнгөө нэхэж авах боломжийн талаар өгүүлэх болно.
ХҮЧИРХИЙЛЭЛ ҮЙЛДЭХ ЗАН ҮЙЛД НӨЛӨӨЛӨХ УРГАЛТЫН ХӨТӨЛБӨРИЙН ХЭРЭГЖИЛТ, АНХААРАХ АСУУДАЛ
Хорих ял эдэлж буй хоригдол, баривчлагдсан этгээд, хорихоос өөр төрлийн ял эдэлж буй ялтан болон албадлагын арга хэмжээ авагдсан этгээд тэр дундаа гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдсэн этгээдийн хүчирхийлэл бүхий зан үйлд нөлөөлөх сургалтын хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн өнөөгийн байдал, практик хэрэглээнд тулгарч буй асуудлыг судлан дүгнэлт, санал дэвшүүллээ.
ЗОРЧИХ ЭРХИЙГ ХЯЗГААРЛАХ ЯЛЫН ТУХАЙ ОЙЛГОЛТ, ОНЦЛОГ
Дэлхийн ихэнх улс орны эрх зүйн практикт гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдийг нийгмээс тусгаарлахгүйгээр хяналт, хязгаарлалт тогтоох замаар ял эдлүүлэх нь хамгийн түрүүнд сонгон хэрэглэвэл зохих ял шийтгэлийн үндсэн хэлбэр гэж үзэж байгаа бөгөөд хорих ялыг зөвхөн хохирогчийн аюулгүй байдалд заналхийлсэн, онц хүнд гэмт хэрэг үйлдсэн зэрэг цөөн тохиолдолд хэрэглэх учиртай гэсэн үзэл баримтлал, зарчим давамгайлж байна
ХОРИГДЛЫГ СУЛЛАГДАХАД БЭЛТГЭХЭД “САЙН ДУРЫН АЖИЛТАН”-ЫГ ОРОЛЦУУЛАХ ЭРХ ЗҮЙН ҮНДЭСЛЭЛ, ОЛОН УЛСЫН ХӨТӨЛБӨРҮҮДИЙГ СУДЛАХ НЬ
Нийгмийн эмзэг болон зорилтот бүлгийн өмнө тулгардаг асуудлыг шийдвэрлэхэд чиглэсэн нийгмийн халамжийн байгууллага, төвүүд нь ихэвчлэн хүний нөөц, санхүүгийн дутмаг байдалтай тулгардаг. Иймээс эдгээр байгууллагууд хязгаарлагдмал нөөцөө үр дүнтэй удирдахын тулд сайн дурынхны оролцоог чухалчилж, тэдний туслалцааг эрэлхийлэх шаардлагатай болдог. Гэсэн хэдий ч зорилтот бүлэгт чиглэсэн төрийн үйл ажиллагаа, үйлчилгээ нь иргэдийн сэтгэл ханамжийг төдийлөн хангаж чаддаггүй. Үүний шалтгаан нь сайн дурынхны оролцоог хангах, тэдний чадавхыг зөв зохистой ашиглах талаарх төрийн байгууллагуудын мэдээлэл дутмаг байдал болон сайн дурын үйл ажиллагааны талаарх нийгмийн ойлголт, хандлага төдийлөн өөрчлөгдөхгүй байгаатай холбоотой юм.
Энэхүү өгүүлэлд Өөрийн үнэлэмжээ дээшлүүлсэнээр урам хугарах, итгэл алдрах нөхцөлийг даван туулах боломж олгож, аз жаргалтай байх мэдрэмжийг нэмэгдүүлнэ. Мөн өөрийн үнэлэмж сул байгаагаас үүсэх асуудал бидний амьдралд хэрхэн сөргөөр нөлөөлж сэтгэл гутрал, сэтгэлийн түгшүүр, сэтгэл ханамжгүй байдал нь сөрөг үр дагаврыг бий болгодог. Үүнээс үүдэн өөртөө итгэх итгэлийг нэмэгдүүлж, өөрийгөө итгэлтэйгээр илэрхийлж сурах зан үйлийн сэтгэл зүйн сургалтанд дүгнэлт, санал дэвшүүллээ. Өөрийн үнэлэмж тогтвортой хүн өөрт оногдсон үүрэг хариуцлагыг түүртэлгүй хүлээж, итгэл найдвар тасарсан мэт сэтгэгдлийг тэсвэр тэвчээр гарган даван туулна. Бие сэтгэлээ дайчлах шинэ нөхцөлийг урам зоригтойгоор хүлээж авна. Оролцогчдод өөрийн үнэлэмжийн талаарх ерөнхий ойлголтыг өгөх, өөрийн үнэлэмж ямар чухал ач холбогдолтой болохыг таниулах мөн өөрийн үнэлэмжээ дээшлүүлэхэд нь туслах зорилготой.
НИЙГЭМШҮҮЛЭХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ
Хорих ял нь дэлхий дахинд хамгийн түгээмэл, хүнд хэлбэрийн эрүүгийн ялд тооцогддог бөгөөд хоригдлын тоо нэмэгдэхийн хэрээр тэднийг нийгэмшүүлэх, хүмүүжүүлэх үйл ажиллагааг илүү үр дүнтэй, хүний эрхэд нийцүүлэн хэрэгжүүлэх шаардлага зүй ёсоор тулгарч байна. Энэхүү илтгэл нь хорих ялын зорилго, хоригдлыг нийгэмшүүлэх үйл явцын онол, эрх зүйн үндэслэл, олон улсын чиг хандлага, сайн туршлагыг тоймлон судалсан болно. Хорих ялын үндсэн зорилго нь зөвхөн гэмт этгээдийг шийтгэх бус, түүнийг засаж хүмүүжүүлэх, нийгэмд дахин гэмт хэрэг үйлдэхээс сэргийлэх, эргэн нэгтгэхэд оршино. Хоригдлыг нийгэмшүүлэх нь хувь хүний сөрөг хандлагыг өөрчлөхөөс гадна эерэг дадал, боловсрол, мэргэжлийн ур чадвар олгох цогц үйл ажиллагаа юм. Энэ нь Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглал, Иргэний болон улс төрийн эрхийн тухай олон улсын пакт болон НҮБ-ын холбогдох баримт бичгүүдэд тусгагдсан хүний эрхэд тулгуурладаг.
ХОРИХ ЯЛ ЭДЛҮҮЛЭХ АЖИЛЛАГААН ДАХЬ АЛБА ХААГЧ ХОРИГДОЛ ХООРОНДЫН ХАРИЛЦАА
Хорих байгууллага нь нийгмийн хэв журмыг сахиулах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, хоригдлыг нийгэмшүүлэх, гэмт хэргийн улмаас бусдад учирсан төлбөрийг төлүүлэх чухал үүрэгтэй төрийн тусгай байгууллага юм. Уг үүргийг хэрэгжүүлэхэд хорих ангийн алба хаагч болон хоригдол хоорондын харилцаа чухал байр суурийг эзэлнэ. Учир нь аливаа ажлын үр дүнгийн 20-30 хувь нь мэргэжлийн мэдлэг, ур чадвараас үлдсэн 70-80 хувь нь харилцаанаас шалтгаалдаг гэж зарим эрдэмтэд үздэг. Хүмүүс өөр хоорондоо харилцан ойлголцохгүйгээр хамтын хөдөлмөрийн үр дүнг дээшлүүлэх, сэтгэл хангалуун, аз жаргалтай амьдрах боломжгүй юм. Ажил төрлийн зөрчил, айл гэрийн маргаан, сэтгэлийн зовиур зэрэг олон таагүй зүйл нь харилцах явцдаа гаргасан алдаа дутагдалтай холбоотой үүсдэг. Харилцаагүйгээр ямар ч хамтын үйл ажиллагаа явагдах боломжгүй билээ.
ГЭРЧ, ХОХИРОГЧ, СЭЖИГТЭН, ЯЛЛАГДАГЧ, ШҮҮГДЭГЧИЙН МЭДҮҮЛЭГ ӨГӨХ ҮЕИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ТОГТООХ АЖИЛЛАГААГ ХУУЛИАР ЗОХИЦУУЛАХ ШААРДЛАГА, ҮНДЭСЛЭЛ
Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуульд мэдүүлэг авах үед согтуурсан, эсхүл мансуурсан хүнээс мэдүүлэг авахыг хуулиар хориглоогүй нь “хууль ёсны байх” зарчимд харшилж байна. Согтуурсан, мансуурсан байж болох сэжиг бүхий, эсхүл согтуурлын хэддүгээр түвшин нь хүний өөрийгөө болон нөхцөл байдлын талаар илэрхийлэх чадварт хэрхэн нөлөөлж болохыг тогтоосон, шинжлэх ухааны үндсэслэл бүхий аргачиллыг эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд нэвтрүүлэх шаардлага бий болж байна. Мөн оюун ухааны хөнгөн хэлбэрийн хомсдолтой хүнээс мэдүүлэг авахад тавигдах шаардлага, харгалзах шалгуур зэрэг нь хуульд зохицуулагдаагүй байгаа нь гэрч мэдүүлэг өгөх үеийн нөхцөл байдлыг тусгайлан хуульчлах шаардлагатайг харуулж байна. Учир нь оюун ухааны хомсдлын түвшингээс шалтгаалж тухайн хүний өөрийгөө болон нөхцөл байдлын талаар илэрхийлэх чадвар харилцан адилгүй байдаг талаар судалгаануудад дурьдсан байда (Bundestag, 2024)
ҮҮРГИЙН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙГ БАРЬЦАА ХӨРӨНГӨӨР ХАНГУУЛАХААР ШИЙДВЭРЛЭСЭН ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭРИЙГ БИЕЛҮҮЛЭХ АЖИЛЛАГАА, ПРАКТИКТ ТУЛГАРЧ БУЙ АСУУДЛУУД
Үүргийн гүйцэтгэлийг барьцаа хөрөнгөөр хангуулах шүүхийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх явцад шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага, талууд, барьцаа хөрөнгийн эзэмшигчдийн хооронд эрх зүйн болон зохион байгуулалтын олон асуудал үүсдэг. Судалгаагаар барьцаа хөрөнгийн эрхийн бүртгэл хангалтгүй, үнэлгээ бодит бус, хөрөнгө борлуулах ажиллагаа удаашралтай, талуудын эрхийн хамгаалалт хангалтгүй байгаа зэрэг хүндрэлүүд түгээмэл илэрч байна. Мөн эрх зүйн зохицуулалт болон түүнийг хэрэгжүүлэх нэг мөр практик байхгүйгээс шийдвэр гүйцэтгэгчийн бүрэн эрх, үүргийн уялдаа тодорхой бус байдал ажиглагддаг. Иймд энэхүү эрдэм шинжилгээний ажлын үр дүнд барьцаа хөрөнгөөр үүргийн гүйцэтгэлийг хангуулах шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааны практикт тулгарч буй асуудлуудыг тодорхойлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлохыг зорилоо.
ХОРИГДЛЫГ НИЙГЭМШҮҮЛЭХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ОНОЛ, ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ, ЧИГ ХАНДЛАГА
Хоригдлыг нийгэмшүүлэх үйл ажиллагаа нь нийгмийн ажил, хууль зүй, социологи, сэтгэл судлал зэрэг олон шинжлэх ухааны онол, арга зүйд суурилсан цогц, системтэй үйл ажиллагаа юм. Энэхүү үйл ажиллагаа нь хоригдлыг нийгэмд хүлээн зөвшөөрөгдсөн үнэт зүйл, хэм хэмжээнд дахин нэгтгэх буюу нийгэмшүүлэхэд чиглэгддэг. Монгол Улсад хоригдлыг нийгэмшүүлэх ажил нь хууль тогтоомжийн хүрээнд зохицуулагдаж, мэргэжлийн үйлчилгээ хэлбэрээр хэрэгжиж байгаа бөгөөд эцсийн зорилго нь хоригдлыг нийгэмд дахин гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх, хэвийн түвшинд амьдрах чадвартай болгон төлөвшүүлэхэд оршино.
Энэхүү өгүүллээрээ эрх хасах ялын үзэл баримтлалын талаар манай эрдэмтэн судлаачдын бичсэн мөн олон улсын гэрээ, үндэсний хууль тогтоомжид хэрхэн зохицуулсан талаар харьцуулан судалж, тодорхойлохыг зорилоо.
МОНГОЛ УЛСАД ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР БИЕЛҮҮЛЭЭГҮЙ ЭТГЭЭДЭД ОНОГДУУЛЖ ИРСЭН ХУУЛЬ ЗҮЙН ХАРИУЦЛАГЫН УЛАМЖЛАЛ
Ирээдүй өнөөдрөөс биш чухамдаа өчигдрөөс эхэлдэг билээ. Түүх эдүгээгийн хоорондох дотоод гүнзгий хэлхээ холбоо нь өнгөрснийг танин мэдэх бололцоог олгоод зогсохгүй ирээдүйн тухайн зөв төсөөллийг бий болгодог. Иймээс ч үе үеийн мэргэд ирээдүй бол мартагдсан өчигдөр гэж нэгэн дуугаар зөвшөөрсөн байдаг. (Алтангэрэл.Т, 2003) Эрүүгийн хуульд шүүхийн шийдвэр биелүүлээгүй этгээдэд хууль зүйн хариуцлага хүлээлгэх эрх зүйн зохицуулалт Монгол Улсын улс төр, эдийн засаг, нийгмийн, хөгжил, эрх зүйн сэтгэлгээ, хууль зүйн шинжлэх ухааны хөгжлийн түвшинтэй уялдан өөрчлөгдөн шинэчлэгдсээр өнөөг хүрчээ.
ХУУЛЬ САХИУЛАГЧИЙН ХҮНИЙ ЭРХЭД СУУРИЛСАН ШИЙДВЭР ГАРГАЛТ
Хууль сахиулах байгууллагын алба хаагч нь хуулийг нэг мөр хэрэгжүүлж, сахин хамгаалахад чиглэгддэг. Харин хуулийг сахин хамгаалах чиг үүрэг нь хүний эрх, эрх чөлөөтэй хэрхэн холбогдож, хууль сахиулагч хүний эрхэд суурилсан шийдвэрийг хэрхэн гаргах боломжтойг тодорхойлохыг зорьсон. Уг зорилгод хүрэхийн тулд өгүүллийг хууль зүйн шинжлэх ухааны норматив арга зүйд суурилан боловсрууллаа. Энэ арга зүйн хүрээнд хөгжлийн хандлагын ерөнхий агуулгыг судлан түүнд агуулагдах үзэл санааг хууль сахиулагчийн шийдвэр гаргалтад авч үзэх шалгуурууд болгох байдлаар судалгааг хийсэн. Төрийн байгууллагын үйл ажиллагаа нь хууль хэмээх бодлогын шийдвэрт суурилах бөгөөд хуулийг боловсруулах, батлах үйл ажиллагаа болон хуулийг хэрэгжүүлэх үе шатанд төрийн албан хаагч, хууль сахиулагчаас хүний эрхийн шалгуураар шийдвэр гаргах бүрэн боломжтой болохыг дүгнэсэн.
Торгох ял түүний ойлголт, онцлогийн талаар авч үзэх нь торгох ялын тухай үндсэн мэдлэг олгох, торгох ялын мөн чанар, агуулга, зорилго зэрэг эрүүгийн эрх зүй дэх ялын сургаалтай бүрэн танилцах эхлэл болох юм. Хэл зүйн хувьд авч үзвэл “торгууль” гэх үгийн эхний утга нь “ял болгож авах мөнгө, торгуулийн мөнгө, тавин төгрөгийн торгууль ногдов” гэсэн утгатай, хууль зүйн толь бичигт англи хэлнээ торгууль гэдгийг “fine” гэж тэмдэглэсэн байна Эртний ял шийтгэлийн цусан өшөө авах үзэл сэтгэлгээнд суурилж бий болсон талионы зарчим нь аажимдаа композицийн систем рүү шилжиж, хатуу харгис ялын оронд нөхөн төлөөс төлөх, хохирол төлбөрийг гаргуулах, үүнд торгууль оногдуулах явдал багтаж байсан зэргээс үзэхэд ийм ойлголтоос торгох ялын гарал зүй эхлэл авсан байх үндэслэлтэй.
ХОРИГДЛЫГ ГЭМТ ХЭРЭГ ҮЙЛДЭХЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АЖЛЫН ЭРХ ЗҮЙН ЗОХИЦУУЛАЛТАД ХИЙСЭН ШИНЖИЛГЭЭ
Хорих ял эдлүүлэх ажиллагааг зохицуулж буй дотоодын эрх зүйн зохицуулалт нь Олон Улсын гэрээ, конвенц болон дотоодын хууль, тогтоомжид нийцсэн байгаа хэдий ч Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай хууль, түүнд нийцүүлэн баталсан эрх зүйн актуудад шинжилгээ хийхэд хоригдлыг гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр хорих ангийн төрөл мэргэжлийн албадын мэдээлэл солилцох ажиллагаа, тохиолдлоос урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох арга зүй дутагдалтай байна
БАГШИЙН ЁС ЗҮЙН АСУУДАЛ БОЛОВСРОЛЫН СИСТЕМД НӨЛӨӨЛӨХ НЬ
Боловсролын салбарын тулгамдаж буй асуудлын нэг болох багшийн ёс зүйн тухай онолын мэдээлэл ба судалгааны ажилд тулгуурлан багшийн ёс зүйн асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар тайлбарлахад оршино.
ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭХ БАЙГУУЛЛАГЫН ЭМЭГТЭЙ АХЛАГЧ БҮРЭЛДЭХҮҮНИЙ АЖЛЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙГ ҮНЭЛЖ, ДҮГНЭХ АСУУДАЛ
Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын эмэгтэй ахлагч бүрэлдэхүүний ажлын гүйцэтгэлийг үнэлж, дүгнэж байгаа өнөөгийн журмын зохицуулалт нь бодит байдалтай нийцэж байгаа эсэхэд дүн шинжилгээ хийх, эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох, эмэгтэй ахлагч бүрэлдэхүүнээс авсан судалгаанд түшиглэн өнөөгийн байдлыг харьцуулан судаллаа
ХИЙМЭЛ ОЮУН УХААНД СУУРИЛСАН ЦАРАЙ ТАНИХ ТЕХНОЛОГИ
Хиймэл оюун ухааны тусламжтайгаар олон зуун ажилчдын хөдөлмөрийг автомат машинаар орлуулж хэмнэлт хийх боломжтой бөгөөд нэн ялангуяа царай таних алгоритмыг илүү нарийвчлалтай болгоход түлхүү ашиглаж, улам боловсронгуй болгон хөгжүүлж байна. Царай таних технологийн программ хангамжийг аюулгүй байдлын үүднээс олны дунд байгаа хүмүүсийг таних, эсвэл олон нийтийн газар хүмүүсийн хөдөлгөөнийг хянахад ашиглаж болно. Мөн хууль сахиулах байгууллагад эрүүгийн мөрдөх ажиллагааны явцад сэжигтнийг илрүүлэхэд ашигладаг. Нөгөөтээгүүр, царай илрүүлэх технологи нь хувь хүний царайны онцлогийг зөвшөөрөлгүйгээр авч, шинжилдэг тул хүний эрхийн асуудал, түүнийг дагалдан нууцлалын асуудал үүсгэдэг. Ерөнхийдөө царай илрүүлэх технологи нь олон давуу талтай боловч түүнийг хариуцлагатай, ёс зүйтэй ашиглахын тулд анхаарах, ёс зүй, хувийн нууцтай холбоотой асуудлуудыг бий болгоно
АРБИТРЫН ШИЙДВЭРИЙН ГҮЙЦЭТГЭХ АЖИЛЛАГААГ САЙЖРУУЛАХАД АНХААРАХ АСУУДЛУУД
Аль улсад гаргаснаас үл хамааран арбитрын үндсэн шийдвэрийг талууд заавал биелүүлэх бөгөөд харьяалах буюу хариуцагчийн оршин суугаа газрын иргэний хэргийн анхан шатны шүүхэд нэхэмжлэгч арбитрын шийдвэрийг албадан гүйцэтгүүлэх хүсэлтийг гаргаж, шүүхээс арбитрын шийдвэрийг баталгаажуулна. Шүүхээс албадан гүйцэтгэх захирамж, гүйцэтгэх хуудас бичиж, нэхэмжлэгчид олгодог. Арбитрын шийдвэрийг шүүхийн шийдвэрийн нэгэн адил албадан гүйцэтгэхэд тулгамдаж буй асуудлуудын талаар өгүүлнэ
ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ЭМЭГТЭЙ ХҮМҮҮЖИГЧ НАРТ ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ, ШИЙДВЭРЛЭХ АРГА ЗАМ
Аливаа судалгааны ажил нь нийгэмд тулгамдаад буй тухайлсан асуудалд чиглэж, тодорхой шийдэл, чиг баримжаа гаргахыг зорьж байдаг. Энэхүү илтгэлээр хорих ял шийтгүүлсэн хөгжлийн бэрхшээлтэй эмэгтэй хүмүүжигч нарын эрх зүйн байдалд бодит дүн шинжилгээ хийж, тэдэнд тулгамдаж буй асуудлыг нээн илрүүлж, шийдвэрлэх арга замыг эрэлхийлэхийг зорьлоо.
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрх зүйн байдал
хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хамгаалах асуудал
хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний нийгмийн амьдралд нийгмийн амьдралд тэгш хүртээмжтэй оролцох боломж